Nederlandse militairen in Duitse krijgsgevangenschap 1940-1945

Medische verslagen

De publicatie die voor u ligt, is in hoofdzaak een bewerking van originele bronnen. Het gaat over de medische behandeling van de Nederlandse krijgsgevangenen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen werden gehouden in de kampen Stalag 371 te Stanislau, Oflag 67 te Neubrandenburg en Ilag VII te Tittmoning. Deze stukken zijn aangevuld met een verslag van Rode Kruiszuster Nefkens, die een transport van zieke officieren vanuit Nederland naar Stanislau begeleidde (archief Eemland). 

Vervolgens worden de medische behandelingen van de reserve-officieren in Oflag XXI d/z te Schildberg en Oflag XXI c/z te Grüne bei Lissa behandeld. Tot slot zijn de medische verslagen van de onderofficieren en soldaten opgenomen, die verbleven in de kampen Stalag XI-a te Altengrabow, Stalag XI-b Fallingbostel, Stalag IV-b te Mühlberg en enkele arbeidskommando’s en zijn overzichten toegevoegd van de krijgsgevangenen die zijn overleden.

De publicatie bestaat uit een weergave per kamp, van de archiefstukken en is grotendeels gebaseerd op het materiaal dat zich bevindt in het Nationaal Archief te Den Haag, collectie
Krijgsgevangenen 2.13.98 inventarisnummer 176. Omdat veel stukken door de Duitsers gecontroleerd en gecensureerde dienden te worden, zijn de meeste stukken in de Duitse taal
geschreven. Deze stukken zijn letterlijk overgenomen en niet vertaald in het Nederlands. De verslagen die betrekking hebben op Stalag 371 Stanislau en Oflag 67 Neubrandenburg zijn
vrijwel compleet bewaard gebleven. Van de medische verslagen van de overige kampen zijn slechts fragmenten bewaard gebleven, of is zelfs niets (bijvoorbeeld van Oflag XIII-b
Neubrandenburg, Oflag IV-c Colditz, Stalag IV-a). 

De voorliggende publicatie geeft een beeld van de algemeen voorkomende ziekten in de verschillende krijgsgevangenkampen. Vele ziekten waren het directe gevolg van de gevangenschap, het voedsel, de geestelijke gesteldheid in gevangenschap, de arbeid die met name de manschappen moesten verrichten en de bombardementen. De publicatie toont ook de betrokkenheid van het Nederlandse Rode Kruis. Op deze betrokkenheid wordt de laatste tijd in de medio vaak ongenuanceerde kritiek geleverd, als zou het Nederlandse Rode Kruis in deze periode voor onze krijgsgevangenen niets hebben gedaan. De lezer kan zich hieromtrent en op basis van de gepresenteerde stukken zelf een beeld vormen.

Het archiefdeel dat in deze publicatie wordt behandeld, is door het Nationale Archief volledig vrijgegeven voor inzage en er berusten geen beperkingen op het gebruik van de stukken. Dat geldt dus ook voor de stukken waarop destijds een geheimhoudingsplicht van een arts lag (het zogenaamde “Ärztliches Geheimnis“). De krijgsgevangenen die in deze stukken bij naam worden genoemd, waren destijds tussen de 20 en 50 jaren oud en zijn dus zonder uitzondering inmiddels overleden. Ik realiseer mij, dat sommige passages voor nabestaanden mogelijk gevoelige onderwerpen kunnen bevatten. Op verzoek van nabestaanden is in een enkel geval een naam door middel van een zwart blok onleesbaar gemaakt. Het geraadpleegde archief bestaat uit handgeschreven en uitgetypte verslagen. De fysieke kwaliteit van het archiefdeel is redelijk tot goed te noemen. De aanwezige formaten varieeren van kladblokformaat tot groter dan A-4. De fysieke kwaliteit van het archief laat een automatische vorm van scannen en digitaliseren echter niet toe. Het archiefdeel is gedeeltelijk chronologisch geordend, doch veel stukken zijn door elkaar geraakt, waarbij bijlagen los van het oorspronkelijke stuk zijn geraakt. Van sommige stukken zijn zowel uitgewerkte als klad versies (verspreid door het archiefdeel) bewaard, of versies met de nodige verbeteringen in de tekst en / of in de kantlijn. Waar dat relevant was, zijn die verbeteringen herkenbaar aangebracht. Klik hier voor het bestand.