Nederlandse militairen in Duitse krijgsgevangenschap 1940-1945

Oflag 67 Neubrandenburg

Na de zomer van 1943 winnen de Russen steeds meer terrein en komen de geruchten op gang, dat het kamp ontruimd gaat worden. Van 10-12 januari 1944 wordt Stalag 371 ontruimd en in 3 transporten worden de officieren overgeplaatst naar hun nieuwe bestemming: Oflag 67 Neubrandenburg. Hier komen ze aan van 15-18 januari 1944.

deel 1 van brief

Deel uit brief Albert Kuys Kgf 31063 over vertrek uit Stanislau

deel 2 van brief

Deel uit dezelfde brief over de ontsnappingen tijdens de reis en de aankomst in Neubrandenburg

Dit is een barakkenkamp en is een uitbreiding van het reeds bestaande Oflag II E Neubrandenburg / Stalag II A Neubrandenburg. Het comfort van een stenen gebouw met voldoende beschutting tegen regen en kou zijn ze kwijt.

IMG_1343

Plattegrond Oflag 67 als deel van Stalag II A

IMG_1342

Zelf getekende kaart van Neubrandenburg e.o.

In het midden het Stalag II A met onderaan het gedeelte met de naam Oflag 67

Tijdens de reis van Stanislau naar Neubrandenburg ontsnappen er 118 militairen. Sommigen vanuit het kamp door zich schuil te houden en te wachten totdat het kamp verlaten is, anderen tijdens de mars naar het station en de meesten door tijdens de reis uit de trein te springen of zich op stations uit de voeten te maken tijdens een rustpauze.

IMG_1345[1]

Stuk van de achterkant van de Personalkarte van Cadet-Sergeant Peter de Haas, waarop een aantekening van zijn ontvluchting tijdens het transport van Stanislau naar Neubrandenburg

Volgens Ruud Maas, zoon van Jacob Jacobus (“Jaap”) Maas, vertelde zijn vader over de ontsnapping: “10 januari 1944: op transport gesteld naar Neubrandenburg. Constateren na aankomst in de wagon, dat vergeten is een luik met prikkeldraad te beveiligen. Hangen er direct jassen voor, zodat het niet meer opvalt. Vluchtliefhebbers trekken de kaart om de vluchtvolgorde te bepalen. Trek schoppenaas en kruip daarom als eerste uit de wagon op de stootbuffers van de wagon. Nadat mijn collega cadet sergeant B.J. van Bilderbeek ook gearriveerd was, sprong ik met de rijrichting van de in volle vaart rijdende trein mee en liet mij van het talud afrollen. Gelukkig ving een dikke sneeuwlaag onze val op en zag het bewakingspersoneel ons niet, alhoewel het heldere maan was. Dwars door bossen en velden bereikten wij een landweg en liepen richting Hongarije”. Ruud Maas vult aan: “Uiteindelijk werden ze weer opgepakt en via een Gestapo gevangenis in Jaslo werden ze op 2 februari 1944 in het kamp Neubrandenburg afgeleverd”.

Het succes is wisselend: sommigen lukt het inderdaad om de vrijheid te bereiken, sommigen raken gewond of worden neergeschoten maar de meesten worden opgepakt. Het merendeel wordt alsnog naar Neubrandenburg gebracht maar een aantal wordt teruggebracht naar Stanislau. Hier worden ze enkele weken vastgehouden. Niemand weet wat er met hen gaat gebeuren.

IMG_1346[1]

Achterkant van de Personalkarte van Tweede-Luitenant Boxman, vermoord in Mauthausen in het kader van de Aktion Kugel. Pas na de oorlog werd duidelijk wat er precies was gebeurd. Het is een leugen die vermeld wordt op 3-3-1944 (zie Persoonlijke herinneringen Q.J. Ham voor het hele verhaal)

Neubrandenburg is 140 km noord van Berlijn gelegen. het kamp ligt tegen de zuidelijke helling van een heuvel, met de noordzijde tegen een ander kamp, dat op het plateau van de heuvel ligt. Het kamp heeft aan 3 zijden uitzicht (vergezichten). Oost kijkt men tegen een  bosrand met een open stuk, waarin een kleine verhoging met enkele bomen (een aardig plaatje). Zuid ziet men een dal in, over de akkers en enkele barakken (Het Lazaret), in welk dal een spoorlijn loopt. West kijkt men in een heuvelachtig terrein met akkers, bossen, huizen en een gedeelte van een meertje. De zuidwesthoek van het kamp grenst aan een huis, die in een grote boerderij is omgebouwd. Langs de westrand loopt een weg van van Neubrandenburg langs de boerderij naar het zuiden. Op deze weg is nogal veel verkeer. Het geheel is zeer kleurrijk. Vooral in het voorjaar kan men genieten van steeds wisselende mooie tinten.

Het kampterrein is een vierkant met zijden van 250 meter. Vijf rondjes wandelen is dus een uur wandelen. Het kamp is omgeven door prikkeldraad, 2.5 meter hoog, dat het uitzicht niet verstoort. Van noord naar zuid loopt een weg door het kamp, waaraan aan weerszijden barakken liggen. Tussen deze barakken en het prikkeldraad is aan beide zijden een open ruimte, terwijl de barakken aan de noord- en zuidzijde direct tegen het prikkeldraad staan. Op deze open ruimte is aan de westzijde een voetbalterrein en op de oostzijde wordt atletiek verricht. Aan de oostzijde is in het midden een barak verwijderd. Op deze open ruimte is door sommige officieren een siertuin aangelegd. Deze geeft het kamp een fleurig aanzien. Tussen 2 barakken aan de westzijde en op 2 plaatsen op het open terrein, zijn tuintjes aangelegd waarop groente gekweekt wordt. Zaden zijn uit Nederland en Amerika gestuurd.

De barakken zijn als volgt genummerd:  6 + 7 cadetten/adelborsten, 8 studiebarak, 9 + 10 luitenants, 11 kapiteins / jonge majoors (rechts van de kampweg) en 13 hospitaal, 14 pakketten, 15 cantine, 16 luitenants, 17 colditz-groep, 18 kapiteins, 19 opper/vlagofficieren (links van de kampweg).   

Een barak bestaat uit 2 helften, gescheiden door een stenen gedeelte voor het wassen. Deze wasruimte is in 3-en verdeeld. Het waslokaal heeft een grote 2-delige wasbak en een ruimte met een fonteintje. Elke barakhelft is door een breed middenpad gescheiden in 2 delen. Deze delen zijn weer door schotten die niet tot aan het plafond lopen, verdeeld in 5 vakken verdeeld (door de officieren “hokken” genoemd). In deze hokken staan naar ieders inzicht de kribben opgesteld, 2 of 3 hoog. De krib is van hout en men ligt op plankjes, waarop een houtwol matras ligt. Het Rijk geeft in de winter 3 en in de zomer 2 dekens. Men kan van de ene helft naar de andere lopen door het waslokaal. Voor nachtgebruik is er aan beide einden van de barak een nachtprivaat. Op het kampterrein staan er 4 voor daggebruik.

boost032

Impressie barak door Kap Boost

Ziek liggen in de barak is verboden. Men ligt in het “Revier” of men is vrijgesteld van appèl en kan tijdens het appèl in de daarvoor aangwezen barak verblijven. Het Revier is in tegenstelling tot het lazaret in het kamp gelegen. Dit revier is een hele barak, waarin behalve behandelkamers , bureaus en slaapgelegenheid voor personeel, 2 zalen en 2 kamers zijn voor patiënten. Per zaal liggen er 20 patiënten. In het lazaret zijn goede chirurgen. In de zomer kan men van 06.00 tot 22.00 uur buiten blijven, in de winter van 07.00 tot 20.00 uur.

Men kan zijn dag geheel zelf indelen. Men is alleen verplicht om op het appèl van 08.15 te verschijnen en op een appèl, dat ergens in de loop van de middag wordt gehouden. Bij regen worden de appèls in de barak gehouden. Men wordt of alleen geteld, of men moet ook zijn gevangeneplaatje tonen, terwijl de persoon vergeleken wordt met zijn foto. Een kwartier van tevoren wordt voor het appèl geblazen. Voor het schoonmaken van de barakken zijn Russen aangewezen, die men ook kleinere persoonlijke karweitjes kan laten doen, zoals reparatie van kleding, sokken stoppen, schoenreparatie etc.

boost036

“Hoekje van ons hok” door Kap Boost

Men kan laten wassen door het Rijk, terwijl ook in beperkte mate wordt gezorgd voor herstel van uniformen en laarzen. Men ontvangt brood, boter, beleg voor ontbijt. Voor middag- en avondeten is er pap, aardappelen, zuurkool, linzen, rapen, bieten en wat vlees. Voor deze maaltijden kan men ook laten koken in de grote keuken. Men dient dan meelproducten of erwten en bonen in te leveren, die men de volgende dag klaargemaakt terugontvangt. In de grote keuken is toezicht van officieren, terwijl de inname van de te koken zaken door collega’s gebeurt. In de barakken is in de zomer een beperkte kookgelegenheid om kleine porties klaar te maken, zoals pannenkoeken, een vla’tje of puddinkje, pap, warm water. Men kookt op eigengemaakte kacheltjes van blikken gemaakt, die met afval gestookt worden.

Er wordt een of tweemaal per 14 dagen gelegenheid gegeven om een warme douche te nemen. Pakjes van thuis en Rode Kruispakketten worden in het pakjeslokaal (een halve barak) afgehaald. In de andere helft van deze barak huizen de Russen. Alles wordt opengemaakt, ook blikken. Omdat men niet alles meteen opeet, kan men ook zaken in depot geven. Dit wordt dan nog niet opengemaakt en in het pakjeslokaal in bewaring genomen. Men kan hieruit elke dag halen wat men nodig heeft. Zolang de Amerikaanse en Engelse rode kruispakketten binnen blijven komen, heeft men alleen erwten, bonen, meelproducten en gedroogde groeten nodig.

Post uit Nederland is er meestal in 10 dagen. Post naar Nederland doet er een kleine 3 weken over. Dit ligt waarschijnlijk aan een schakel in de keten en niet aan de censuur. Van bombardementen merkt men weinig. men ziet wel veel vliegtuigen hoog overvliegen. Wie vatbaar is voor vlooien heeft daar veel last van. Reinheid van lichaam en hut is het belangrijkste, ook luchten van dekens en matras is nodig. Boeken zijn er in ruime mate aanwezig, het kan alleen even duren voordat men het gewenste boek in handen heeft. Het licht gaat ’s avonds om 10.00 uur uit en blijft uit gedurende de nacht.

IMG_1347[1]

De Russen ontvangen in het geheel geen pakketten. Door de officieren wordt regelmatig een inzameling van artikelen voor de Russen gehouden.

In Neubrandenburg worden ook weer nieuwe pasfoto’s gemaakt. Deze zijn allemaal te herkennen aan de houten achtergrond (houten barak). Hierbij een aantal pasfoto’s:

 Wouters30049_NBR_002

Wouterswendelaar04

WendelaarKGF-4-12

RuytenIMG_0985

van Rooijpasfoto_32167_vdPoll_LA

van der Polldoc145a

de Pater

In Neubrandenburg gaat het kampleven zoveel als mogelijk door volgens de structuur zoals die ook in Stanislau gold. Er worden door de kampoudste dagelijkse orders uitgegeven, die betrekking hebben op discipline-zaken maar vooral op de dagelijkse gang van zaken om het kamp zo goed mogelijk te kunnen runnen. Ik heb helaas nog geen documenten van deze dagelijkse orders in mijn collectie. Indien mensen deze bezitten, dan ben ik heel blij met een scan hiervan.

Van Duitse zijde worden uiteraard ook dagelijkse bevelen uitgegeven. Hiervan heb ik er wel een, en deze is ter beschikking gesteld door mevr May-Callenfels. Vooral punt 3 is van belang: het is een reactie op de ontsnapping van 04 oktober 1944 van een 8-tal officieren. De Duitse commandant drukt alle bewakers op het hart om erg waakzaam te zijn en niet te aarzelen bij het gebruik van het wapen. De draadversperring is geen hindernis voor de ontvluchters merkt hij in het bijzonder op. Ook mogen de bewakers geen oorbedekkingen dragen en moeten nachtblinde en slechthorende bewakers niet ingezet worden. De leuze is: “niemand zal ontsnappen”.

Befehlblz1