Nederlandse militairen in Duitse krijgsgevangenschap 1940-1945

Koele Kobus 12-12-1941

De Nederlandse officieren in Colditz staan erom bekend, dat ze in hun uiterlijk voorkomen en gedrag, steeds een correcte militaire houding hebben. Door Aak Hageman (Cad Vdg KNIL) is dit in het programma “Andere Tijden” uitgelegd. De “oudste” van de Nederlanders, de Majoor Generale Staf KNIL Eduard Engles, wil dat de mannen steeds een correct uniform dragen en op appèl alleen naar de commando’s van hem luisteren. Vooral bij de andere gevangenen, en dan met name de Engelsen en de Fransen, wekt dit in het begin de nodige hilariteit maar ook achterdocht. “Wat willen die Nederlanders nu, het zijn toch geen vrienden van de Duitsers?”. De Engelsen en Fransen scheppen er groot plezier in om de Duitsers te sarren waar ze maar kunnen. Appèls worden verstoord, zodat de Duitsers moeite hebben met het tellen van de gevangenen.

Kapitein Machiel van den Heuvel, het brein achter vele ontsnappingspogingen van de Nederlanders, wil gebruik maken van het feit, dat de Duitsers blij zijn met de correcte houding van de Nederlanders tijdens appèl. Ze lopen voor en achter de gelederen en tellen alleen snel de hoofden en voeten. Er wordt niet echt meer op de mannen gelet en dat is precies wat Van den Heuvel wil. Hij legt contact met een Poolse gevangene en vraagt hem, om twee bustes te maken. Het gips dat hiervoor nodig is wordt m.b.v. omkoperij verkregen van een klusjesman, die regelmatig in het kasteel komt. Deze bustes krijgen een lange overjas om en worden quasi nonchalant als jas om de arm gedragen door de luitenants De Hartog en Grijzen. Andere gevangenen nemen een pet mee en een paar laarzen. Tijdens het appèl stellen de mannen zich op, wordt de buste omhoog gehouden, en wordt er snel een pet op gezet en een paar laarzen eronder gezet. De Duitsers tellen als vanouds en zien niet, dat er een of twee man ontbreken.

Door deze truc, kan de afwezigheid van ontsnappers langer geheim worden gehouden en hebben zij een grotere voorsprong op de Duitsers, die uiteindelijk de afwezigheid toch zullen ontdekken. Deze truc wordt met succes gebruikt tijdens de ontsnapping van de Luitenants ter Zee Larive en Steinmetz en de Majoor Giebel met de Luitenant Drijber in augustus en september 1941. Alle 4 mannen weten succesvol Zwitserland te bereiken.

Op 12 december 1941 proberen de Luitenants ter Zee Kruimink en Douw van der Krap te ontsnappen via het park. Ze hebben daartoe gedurende een aantal bezoeken aan het park blaadjes mee teruggenomen naar het kasteel. Op de kamer hebben ze een groot laken en hierop worden alle blaadjes genaaid. Dit laken wordt meegenomen naar het park op 12 december. De afwezigheid van de 2 mannen moet met de poppen worden verdoezeld. Alleen moet dat deze keer in vol daglicht buiten het kasteel, terwijl voorheen de poppen alleen werden gebruikt op de binnenplaats met veel minder licht. Het is een groot risico dat ze nemen. Tijdens het verlaten van het park worden de mannen geteld en door een alerte bewaker wordt de pop die luitenant De Hartog gebruikt ontdekt. Meteen wordt er alarm geslagen en wordt het park grondig onderzocht. Met behulp van honden worden Kruimink en Douw van der Krap snel gevonden onder hun bladerenhoop. De Duitsers maken hier foto’s van die ik in mijn collectie heb.

Colditz104

De bladerenhoop in het park

Colditz81

Een trotse Hauptmann Vent met 2 bewakers en het laken met de opgenaaide blaadjes

Het vreemde is, dat hoewel de Duitsers één pop ontdekken en twee mannen vinden onder de bladerenhoop, ze niet gaan zoeken naar een tweede pop. Het lukt de luitenant Grijzen om met de tweede pop veilig terug te komen in het kasteel en de pop te verbergen. Met deze ontdekking kan de pop niet meer gebruikt worden. Later in 1943 zal deze pop worden ontdekt in een schuilplaats en worden beide poppen tentoongesteld in het ontsnappingsmuseum, dat de Duitsers in hun Kommandantur hebben ingericht.

Uiteraard worden van de pop en het gebruik tijdens appèl ook de nodige foto’s gemaakt.

Colditz78

Leo de Hartog met zijn pop

Colditz79

In scene gezet appèl met de pop.

v.l.n.r.: Kruimink, van Lynden, van Nimwegen, pop, de Hartog, Donkers, Douw van der Krap en Bijvoet

In veel (Engelse) boeken worden de beide poppen steevast “Max en Moritz” genoemd. Deze namen hebben ze nooit gehad, zeker niet van de Nederlanders. Het zou kunnen zijn, dat met het schrijven van het boek “Colditz, The German Viewpoint” door Hauptmann Reinhold Eggers, deze namen zijn gebruikt. Het zijn immers bekende namen in Duitsland en het staat leuk om deze poppen een naam te geven. In het dagboek van de Kapitein Karel Luchsinger wordt de pop “Koele Kobus” genoemd.