Krijgsgevangen

Nederlandse militairen in Duitse krijgsgevangenschap 1940-1945

Generaals in krijgsgevangenschap

Op 2 juli 1940 wordt generaal Winkelman van zijn bed gelicht en in krijgsgevangenschap afgevoerd. Enkele dagen later volgen de broers Baron van Voorst tot Voorst, gevolgd door enkele adjudanten en ook de chauffeur van generaal Winkelman begeeft zich vrijwillig in krijgsgevangenschap. In dit artikel probeer ik de 5 jaren van krijgsgevangenschap in het kort te beschrijven en zoveel als mogelijk te voorzien van foto’s. Enkele foto’s komen uit mijn persoonlijke collectie maar de meeste foto’s komen van Bart van der Pol, de zoon van Hendrik Andries van der Pol, de chauffeur van generaal Winkelman.

De generaals van den Bent, van Lawick en Best die op 14 juli 1940 de erewoordverklaring weigeren te tekenen, gaan in eerste instantie mee naar Oflag VI A te Soest maar komen in september 1940 bij bovengenoemde groep en verblijven (deels) met hen gedurende 5 jaren in krijgsgevangenschap.

Groep Winkelman in krijgsgevangenschap

Op 15 mei 1940 rijden de generaals Winkelman, Van Voorst tot Voorst, en de kapitein Schepers en de luitenant ter zee van Doorninck naar Rijsoord om daar de capitulatie te ondertekenen. Van de aankomst is door de Duitsers o.a. de volgende kleurenfoto gemaakt:

Rijsoord-1

 

Generaal Winkelman groet een Duitse officier. Links van Winkelman staan Kap Schepers, Korp van der Pol en Ltz1 van Doorninck.

Om 09.00 uur arriveert het Nederlandse gezelschap en om 10.10 uur vertrekken ze weer naar Den Haag, de capitulatie is getekend. Met het vertrek van de Koningin en de Regering naar Engeland, is Winkelman de hoogste gezagsdrager in Nederland. De Duitsers willen echter met hem geen zaken doen omdat hij in feite hun krijgsgevangene is. Met de komst van Dr Arthur Seyss-Inquart en de aanvaarding van het gezag over Nederland op 29 mei 1940, is Winkelman’s rol uitgespeeld. In de kwestie van het wel of niet afgeven van de erewoordverklaring is Winkelman teleurgesteld in de houding van vele officieren. Het liefst had hij gezien, dat alle officieren en bloc in krijgsgevangenschap zouden gaan. Hij heeft echter de exacte tekst van de verklaring niet meer gezien. Deze wordt pas op 5 juli 1940 bekend. Een voorlopige tekst kende hij wel en hij had er graag aan toegevoegd, dat elke militair ten alle tijde het gegeven erewoord kon intrekken. Deze aanvulling is echter nooit doorgevoerd. Vlak voor zijn arrestatie op 2 juli laat Winkelman een brief uitgaan, waarin hij aangeeft zijn mening kenbaar te maken als hij op de hoogte is van de exacte tekst. Zover komt het echter niet en de officieren weten dus niet hoe de opperbevelhebber over dit zo belangrijke punt denkt.

Op 3 juli staat het volgende bericht in de krant:

Scan005

 

Generaal Winkelman wordt afgevoerd naar Oflag IV B/H Konigstein. Hij krijgt KGF nummer 106.

Scan

De korporaal Hendrik van der Pol, die op 11 juli 1940 aankomt krijgt KGF nummer 107. Hierbij de Personalkarte die van Van der Pol gemaakt wordt.(zie de torenspits achter van der Pol met de foto hierboven)

vdpol1

vdpol2

Hierop zijn de diverse overplaatsingen te zien van de generaalsgroep

vdpol3

Het herkenningsplaatje met nr 107 erop.

Oflag IV B Konigstein is het krijgsgevangenkamp waar Winkelman zijn krijgsgevangenschap begint en eindigt. In dit kamp zit Winkelman samen met zo’n 20 Poolse en 80 Franse generaals. Met de Polen kan hij goed opschieten en hij krijgt een klein stukje moestuin om ‘lekker wat in de grond te kunnen krabbelen’.  Na een kort verblijf wordt hij op 22 juli 1940 overgeplaatst naar Oflag IV B/Z (Zweiglager) Hohenstein.

Scan001

Hier komt hij samen met de andere generaals van Voorst tot Voorst en Vice Admiraal van Laer. Later komen hier vanuit Oflag VI A Soest nog van Lawick, van den Bent en Best bij, zodat de groep 8 personen telt, incl van der Pol. In oktober 1940 volgt overplaatsing naar Oflag VIII E te Johannisbrunn bij Troppau.

Vertrekkende Generaals

Klaar voor overplaatsing

Met kerst 1940 wordt het volgende bericht naar het thuisfront gestuurd:

Scan003

In Oflag VIII E wordt de volgende groepsfoto gemaakt, die de meest bekende is uit zijn krijgsgevangenschap:

Krijgsgevangen Officieren

Zittend v.l.n.r.: van Laer, Winkelman, J.J.G. van Voorst tot Voorst

Staand v.l.n.r.: H.F.M. van Voorst tot Voorst, van den Bent, Best en van Lawick

Pa Krijgsgevangen0002

van der Pol

Pa Krijgsgevangen0005

 V.l.n.r.: Welling, Otten en Van der Pol.

Wellen en Otten komen aan vanuit Oflag IV C Colditz, nadat de officieren zijn overgeplaatst naar Stanislau.

Scan004

Een aantal oppassers in Oflag VIII E Johannisbrun.

Van der Pol middelste rij 2e van links.

Tekening Pa0001

Tekening van der Pol door J.J.G. Baron van Voorst tot Voorst, jan 1942

Ontspanning Krijgsgevangenen0005

Foto uit Oflag XVIII A Linz (april-juli 1942)

Nederlandse Generaals In Krijgsgevangen schap

Königstein, aug 1944

(van Laer en Best zijn inmiddels ontslagen uit krijgsgevangenschap)